مراقبت‌های بعد از عمل جراحی چشم

پس از انجام جراحی چشم، رعایت نکات مراقبتی نقش مهمی در روند بهبودی دارد. در این ویدئو، پزشک و پرستار بیمار را با مراقبت‌های ضروری بعد از عمل، نحوه استفاده صحیح از داروها، نکات بهداشتی و موارد مهمی که باید در دوران نقاهت رعایت شود، آشنا می‌کنند. این آموزش تصویری به شما کمک می‌کند تا با آگاهی و آرامش بیشتری دوره پس از جراحی را سپری کنید.

مراقبت‌های بعد از ترخیص در جراحی‌های چشم

مراقبت‌های پس از جراحی چشم، بخش مهمی از روند درمان و بهبودی بیمار است. بسیاری از بیماران تصور می‌کنند با پایان عمل و ترخیص از بیمارستان، مهم‌ترین مرحله درمان پشت سر گذاشته شده است؛ در حالی که رعایت توصیه‌های بعد از ترخیص نقش بسیار مهمی در کاهش عوارض، کنترل درد، پیشگیری از آسیب به چشم و رسیدن به نتیجه مطلوب درمان دارد.

جراحی‌های چشم از نظر نوع عمل و مراقبت‌های بعد از آن، شرایط یکسانی ندارند. بعضی از عمل‌ها داخل چشم انجام می‌شوند، مانند جراحی آب‌مروارید یا برخی جراحی‌های شبکیه. در مقابل، بعضی عمل‌ها خارج از چشم هستند؛ مانند جراحی پلک یا برخی جراحی‌های مربوط به مجاری اشکی. به همین دلیل، ممکن است توصیه‌هایی که به یک بیمار داده می‌شود با بیمار دیگر متفاوت باشد. مهم‌ترین اصل این است که بیمار و همراه او، آموزش‌های زمان ترخیص و برگه آموزشی را با دقت مطالعه کرده و دقیقاً مطابق دستور پزشک عمل کنند.

تفاوت مراقبت‌ها در عمل‌های داخل چشمی و خارج چشمی

عمل‌های چشمی به‌طور کلی به دو گروه داخل چشمی و خارج چشمی تقسیم می‌شوند. در عمل‌های داخل چشمی، مانند جراحی آب‌مروارید، معمولاً پس از پایان عمل یک محافظ یا شیلد روی چشم قرار داده می‌شود. این محافظ برای جلوگیری از ضربه، تماس دست با چشم، فشار ناخواسته هنگام خواب و آلودگی محیطی استفاده می‌شود.

در عمل‌های خارج چشمی، ممکن است همیشه شیلد یا محافظ روی چشم قرار نگیرد. این موضوع به‌تنهایی نگران‌کننده نیست و به نوع جراحی و نظر پزشک بستگی دارد. برای مثال، در برخی عمل‌های پلک یا اطراف چشم، مراقبت اصلی ممکن است مربوط به محل بخیه، کاهش تورم یا استفاده از کمپرس سرد باشد، نه لزوماً استفاده از شیلد چشمی.

بنابراین نبودن محافظ بعد از برخی جراحی‌ها به معنی مشکل در روند درمان نیست. آنچه اهمیت دارد، دستور اختصاصی پزشک و توضیحاتی است که هنگام ترخیص به بیمار داده می‌شود.

اهمیت برگه آموزش بیمار پس از ترخیص

هنگام ترخیص، معمولاً چند مدرک در اختیار بیمار قرار می‌گیرد؛ از جمله نسخه دارویی، برگه ترخیص، خلاصه پرونده و برگه آموزش بیمار. در میان این مدارک، برگه آموزش اهمیت زیادی دارد، زیرا توصیه‌های اختصاصی مربوط به مراقبت‌های بعد از عمل در آن نوشته می‌شود.

در این برگه معمولاً مشخص می‌شود که پانسمان باید بسته بماند یا باز شود، قطره‌ها از چه زمانی شروع شوند، بیمار چه زمانی برای ویزیت مراجعه کند و در صورت بروز چه علائمی باید با بیمارستان تماس بگیرد یا مراجعه کند. همچنین اگر بیمار نیاز به پیگیری آزمایش، نمونه‌برداری یا پاتولوژی داشته باشد، توضیحات لازم در همین بخش درج می‌شود.

بیمار و همراه او باید پیش از خروج از بیمارستان، این برگه را با دقت مطالعه کنند. اگر درباره زمان مصرف دارو، نحوه مراقبت از پانسمان، زمان ویزیت یا وضعیت خواب سؤالی وجود دارد، بهتر است همان زمان از پرستار یا پزشک پرسیده شود.

مراقبت از پانسمان و شیلد چشم

یکی از مهم‌ترین نکات پس از عمل چشم، توجه به وضعیت پانسمان است. در بعضی موارد، پزشک دستور می‌دهد که پانسمان تا زمان مراجعه بیمار به مطب یا بیمارستان بسته بماند. در چنین شرایطی بیمار نباید پانسمان را باز کند، نباید شیلد را دستکاری کند و معمولاً نباید قطره‌ای داخل چشم بریزد؛ مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.

گاهی ممکن است پزشک تصمیم بگیرد پانسمان در بخش باز شود یا به بیمار آموزش داده شود که در زمان مشخصی آن را در منزل باز کند. این موضوع برای همه بیماران یکسان نیست. بنابراین نباید بر اساس تجربه دیگران تصمیم گرفت. باز یا بسته ماندن پانسمان، زمان شروع قطره‌ها و نحوه مراقبت از چشم باید دقیقاً مطابق دستور پزشک و برگه آموزش انجام شود.

اگر پانسمان خیس شد، شل شد، خونریزی غیرعادی داشت یا بیمار احساس کرد مشکلی ایجاد شده است، بهتر است با بیمارستان یا پزشک تماس بگیرد و از دستکاری خودسرانه پانسمان پرهیز کند.

تماس چشم و صورت با آب

در بسیاری از جراحی‌های چشمی، توصیه می‌شود تا مدت مشخصی صورت و چشم با آب تماس نداشته باشد. در برخی موارد، به بیمار گفته می‌شود تا ۷۲ ساعت از شستن صورت، حمام رفتن یا رساندن رطوبت به چشم خودداری کند.

این توصیه به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که پانسمان روی چشم قرار دارد یا هنوز پزشک اجازه شست‌وشو نداده است. ورود آب، شامپو، صابون یا آلودگی به اطراف چشم می‌تواند باعث تحریک، عفونت یا مشکل در روند بهبود شود. بنابراین بیمار باید هنگام شست‌وشوی بدن، وضو، اصلاح صورت یا مراقبت‌های روزانه کاملاً احتیاط کند.

اگر پزشک برای شست‌وشو یا حمام کردن زمان متفاوتی تعیین کرده باشد، همان دستور پزشک ملاک است.

تغذیه پس از جراحی چشم

پس از بیشتر جراحی‌های چشمی، رژیم غذایی محدودیت خاصی ندارد؛ با این حال بهتر است در روز عمل و ساعات اولیه بعد از ترخیص، غذا سبک مصرف شود. مصرف مایعات کافی نیز به بهبود وضعیت عمومی بدن کمک می‌کند.

در بیمارانی که دچار تهوع هستند، بهتر است غذا در حجم کم و با فاصله مصرف شود. این موضوع در کودکان اهمیت بیشتری دارد، زیرا کودکان بعد از بیهوشی یا جراحی ممکن است بیشتر دچار حالت تهوع شوند. اگر بیمار دیابت، فشار خون یا بیماری زمینه‌ای دیگری دارد، باید رژیم غذایی مخصوص خود را طبق توصیه پزشک ادامه دهد.

فعالیت بدنی بعد از عمل چشم

بعد از جراحی چشم، انجام کارهای سبک روزمره معمولاً مجاز است؛ اما فعالیت‌های سنگین باید محدود شود. بیمار می‌تواند به‌آرامی راه برود، از پله‌ها با احتیاط بالا برود و کارهای سبک شخصی خود را انجام دهد، اما باید از دویدن، ورزش سنگین، بلند کردن اجسام سنگین، خم شدن طولانی‌مدت و هر فعالیتی که باعث فشار به چشم می‌شود خودداری کند.

در عمل‌هایی مانند آب‌مروارید، پایین نگه داشتن طولانی سر یا خوابیدن روی چشم عمل‌شده می‌تواند مشکل‌ساز باشد. بنابراین بیمار باید چند روز اول بعد از عمل، با دقت بیشتری فعالیت‌های خود را مدیریت کند.

وضعیت خواب و قرارگیری بدن

نحوه خوابیدن بعد از عمل چشم یکی از موضوعات مهمی است که باید جدی گرفته شود. در بسیاری از جراحی‌ها توصیه می‌شود بیمار روی چشم عمل‌شده نخوابد. معمولاً بهتر است بیمار به پشت بخوابد یا به سمتی دراز بکشد که چشم آن سمت عمل نشده است.

با این حال، بعضی جراحی‌ها وضعیت خواب اختصاصی دارند. برای مثال، در برخی عمل‌های شبکیه ممکن است پزشک از بیمار بخواهد حتماً به شکم بخوابد یا سر خود را در وضعیت خاصی نگه دارد. در برخی جراحی‌ها مانند عمل مجرای اشکی یا DCR نیز ممکن است توصیه شود بیمار با دو بالش و به‌صورت نیمه‌نشسته بخوابد تا احتمال خونریزی یا تورم کمتر شود.

بنابراین وضعیت خواب نباید بر اساس حدس یا توصیه اطرافیان انتخاب شود. هر بیمار باید دقیقاً همان وضعیتی را رعایت کند که پزشک برای او تعیین کرده است.

احساس جسم خارجی بعد از عمل آب‌مروارید

برخی بیماران پس از جراحی آب‌مروارید یا کاتاراکت احساس می‌کنند چیزی مانند شن‌ریزه داخل چشمشان وجود دارد. این احساس در بسیاری از موارد طبیعی است و معمولاً به‌مرور زمان کاهش پیدا می‌کند. علت آن می‌تواند تحریک سطح چشم، خشکی چشم، التهاب طبیعی بعد از عمل یا تغییرات موقت سطح قرنیه باشد.

با این حال، اگر این احساس همراه با درد شدید، کاهش دید، قرمزی شدید، ترشح غیرطبیعی یا بدتر شدن علائم باشد، بیمار نباید آن را نادیده بگیرد و لازم است با پزشک یا بیمارستان تماس بگیرد.

مراقبت از کودکان پس از جراحی چشم

مراقبت از کودکان بعد از جراحی چشم نیازمند توجه بیشتری از سوی خانواده است. کودکان ممکن است پانسمان یا شیلد را دستکاری کنند، به چشم خود دست بزنند یا نتوانند علائم خود را به‌درستی بیان کنند. به همین دلیل، همراهان باید مراقب باشند کودک به چشم خود فشار وارد نکند و محافظ چشم را برندارد.

از طرف دیگر، رعایت تغذیه در کودکان اهمیت دارد؛ زیرا احتمال تهوع در آن‌ها بیشتر است. بهتر است غذا سبک باشد و کودک تا زمان بهبود کامل، از بازی‌های پرتحرک، دویدن و فعالیت‌هایی که احتمال ضربه به چشم دارند دور بماند.

علائم هشدار بعد از جراحی چشم

برخی علائم پس از عمل ممکن است طبیعی و گذرا باشند، اما بعضی نشانه‌ها نیاز به توجه فوری دارند. اگر بیمار دچار درد بسیار شدید، خونریزی کنترل‌نشده، تهوع یا استفراغ شدید، کاهش دید، ترشح غیرطبیعی، قرمزی شدید یا دردی شود که با مصرف مسکن کنترل نمی‌شود، باید موضوع را جدی بگیرد.

در این شرایط بهتر است بیمار یا همراه او با بیمارستان تماس بگیرد یا طبق دستور برگه آموزش به مرکز درمانی مراجعه کند. مراجعه به‌موقع در صورت بروز علائم هشدار می‌تواند از عوارض جدی جلوگیری کند.

داروها و بیماری‌های زمینه‌ای

اگر بیمار بیماری‌هایی مانند دیابت یا فشار خون دارد، باید بعد از ترخیص وضعیت خود را کنترل کند. اندازه‌گیری قند خون و فشار خون، مصرف منظم داروهای همیشگی و رعایت توصیه‌های پزشک در این بیماران اهمیت زیادی دارد.

گاهی ممکن است پزشک پیش از عمل، مصرف برخی داروها مانند آسپرین یا داروهای رقیق‌کننده خون را قطع کرده باشد. شروع مجدد این داروها نباید خودسرانه انجام شود. بیمار باید حتماً از پزشک سؤال کند که از چه زمانی می‌تواند داروی قطع‌شده را دوباره مصرف کند.

همچنین مصرف قطره‌های چشمی، پمادها یا داروهای جدید باید دقیقاً طبق نسخه و آموزش پزشک باشد. کم کردن، زیاد کردن یا قطع خودسرانه داروها توصیه نمی‌شود.

زمان و محل ویزیت بعد از عمل

بعد از جراحی چشم، ویزیت پیگیری اهمیت زیادی دارد. بیمار باید به تاریخ، ساعت و محل ویزیت بعدی توجه کند. محل مراجعه ممکن است مطب پزشک یا بیمارستان باشد و این موضوع برای همه بیماران یکسان نیست.

در ویزیت بعد از عمل، پزشک وضعیت چشم، پانسمان، فشار چشم، روند بهبود و نحوه مصرف داروها را بررسی می‌کند. بنابراین حتی اگر بیمار احساس می‌کند مشکلی ندارد، نباید ویزیت تعیین‌شده را نادیده بگیرد.

پیگیری آزمایش یا پاتولوژی

در بعضی از جراحی‌ها ممکن است نمونه‌ای برای آزمایش یا پاتولوژی ارسال شود. اگر چنین موردی وجود داشته باشد، نحوه پیگیری نتیجه معمولاً در برگه آموزش یا توضیحات ترخیص نوشته می‌شود.

بیمار باید این موضوع را جدی بگیرد و در زمان تعیین‌شده برای دریافت یا بررسی نتیجه اقدام کند. پیگیری نکردن نتایج آزمایش یا پاتولوژی ممکن است باعث تأخیر در ادامه درمان شود.

مراقبت بعد از جراحی پلک و استفاده از کمپرس یخ

در عمل‌های مربوط به پلک یا برخی جراحی‌های خارج چشمی، معمولاً استفاده از کمپرس یخ توصیه می‌شود. کمپرس سرد می‌تواند به کاهش تورم، کبودی و درد کمک کند.

البته یخ نباید به‌صورت مستقیم روی پوست قرار بگیرد، زیرا ممکن است باعث سوزش یا آسیب پوستی شود. بهتر است یک گاز تمیز یا پارچه تمیز بین یخ و پوست قرار داده شود و کمپرس به‌صورت متناوب استفاده شود. همچنین نباید روی محل عمل فشار وارد شود.

اگر پزشک روش یا زمان خاصی برای استفاده از کمپرس تعیین کرده است، همان دستور باید رعایت شود.

چه زمانی باید با بیمارستان تماس بگیریم؟

در انتهای برگه آموزش معمولاً شماره تماس بیمارستان و راه‌های ارتباطی نوشته می‌شود. اگر بیمار بعد از ترخیص با مشکلی مواجه شد که نمی‌دانست چگونه باید آن را مدیریت کند، بهتر است با بیمارستان تماس بگیرد و راهنمایی دریافت کند.

تماس با بیمارستان به‌ویژه در مواردی مانند درد شدید، خونریزی، تهوع شدید، باز شدن پانسمان، خیس شدن پانسمان، کاهش دید، ترشح غیرطبیعی یا ابهام در مصرف داروها اهمیت دارد.

جمع‌بندی

رعایت مراقبت‌های بعد از ترخیص در جراحی‌های چشم، نقش مهمی در بهبود بیمار و کاهش احتمال عوارض دارد. مهم‌ترین اصل این است که بیمار به آموزش‌های پزشک و پرستار، برگه ترخیص و برگه آموزش توجه کامل داشته باشد.

باز یا بسته بودن پانسمان، زمان شروع قطره‌ها، نحوه خوابیدن، میزان فعالیت، زمان ویزیت و مصرف داروها ممکن است برای هر بیمار متفاوت باشد. بنابراین بیمار نباید بر اساس تجربه دیگران عمل کند و باید دستور اختصاصی پزشک خود را ملاک قرار دهد.

در صورت بروز علائم غیرعادی یا هرگونه نگرانی، تماس با بیمارستان یا مراجعه طبق دستور، بهترین و ایمن‌ترین اقدام است.