آموزش صحیح ریختن قطره در چشم
استفاده صحیح از قطرههای چشمی، نقش مهمی در اثربخشی درمان و مراقبت از سلامت چشم دارد. در این ویدئو، روش درست ریختن قطره در چشم، نکات مهم هنگام استفاده از قطره و اشتباهات رایج بهصورت تصویری آموزش داده میشود تا بتوانید این کار را با اطمینان و دقت بیشتری انجام دهید.
آموزش صحیح ریختن قطره چشم برای بزرگسالان، کودکان و بیماران بعد از عمل
ریختن قطره چشم شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما انجام نادرست آن میتواند باعث سوزش و ناراحتی بیمار، آلودگی قطرهچکان، هدر رفتن دارو یا حتی وارد شدن فشار به چشم جراحیشده شود. به همین دلیل، آشنایی با روش درست چکاندن قطره، بهویژه برای کودکان و افرادی که بهتازگی جراحی چشم انجام دادهاند، اهمیت زیادی دارد.
پیش از شروع، دستها باید با آب و صابون شسته شوند. سپس لازم است نام دارو، چشم موردنظر و زمان مصرف آن بررسی شود. بهتر است قبل از نزدیک شدن به چشم، برای بیمار توضیح دهید که قرار است چه کاری انجام شود؛ برای مثال، به او بگویید که سرش کمی به عقب برده میشود، پلک بهآرامی نگه داشته خواهد شد و قطره داخل چشم چکانده میشود. همین توضیح کوتاه، اضطراب بیمار را کمتر میکند و باعث همکاری بهتر او میشود.
برای ریختن قطره، حالت خوابیده یا نیمهخوابیده معمولاً وضعیت مناسبی است؛ زیرا سر بیمار ثابتتر میماند و کنترل بیشتری وجود دارد. اگر بیمار نشسته است، باید سر خود را کمی به عقب ببرد. در تمام مراحل، نوک قطرهچکان نباید با چشم، پلک، مژه، پوست یا دست تماس پیدا کند.
روش صحیح ریختن قطره در چشم سالم
اگر بیمار قبلاً جراحی چشم یا پلک نداشته و ساختار پلکها سالم است، از او بخواهید کمی به سمت بالا نگاه کند. سپس پلک پایین را بهآرامی پایین بکشید تا فضای کوچکی میان پلک و چشم ایجاد شود. یک قطره را داخل این فضا بچکانید و از بیمار بخواهید چشم خود را بدون فشار و محکم بستن، بهآرامی ببندد.
لازم نیست قطره مستقیماً روی قرنیه ریخته شود. قرنیه عصبهای حسی فراوانی دارد و تماس مستقیم قطره با آن ممکن است موجب سوزش، پلک زدن ناگهانی یا ترس بیمار شود. چکاندن دارو در فضای ایجادشده پشت پلک پایین، معمولاً راحتتر و قابلکنترلتر است.
اگر مقداری از قطره روی صورت یا اطراف چشم ریخت، آن را با یک گاز تمیز به روش «گذاشتن و برداشتن» پاک کنید. گاز یا دستمال را روی پوست نکشید و اطراف چشم را مالش ندهید؛ بهخصوص اگر بیمار بهتازگی جراحی شده باشد.
ریختن قطره در چشم جراحیشده
در فردی که قبلاً جراحی چشم، پلک یا انحراف چشم انجام داده است، نمیتوان همیشه از روش معمول استفاده کرد. ابتدا باید مشخص شود چه نوع عملی انجام شده، محل جراحی کجا بوده و آیا جراح برای نحوه استفاده از قطره دستور خاصی داده است یا خیر.
اگر جراحی در قسمت پایین چشم یا پلک انجام شده باشد، کشیدن پلک پایین ممکن است به محل عمل فشار وارد کند. در چنین شرایطی میتوان پلک بالا را با کمترین فشار از قسمت میانی نگه داشت، از بیمار خواست به سمت پایین نگاه کند و قطره را از قسمت بالاتر و دور از ناحیه جراحی وارد چشم کرد.
اگر محل جراحی در سمت داخلی یا خارجی چشم قرار دارد، بهتر است دست و قطرهچکان در سمت مقابل قرار بگیرند تا تماس و کشش در محل عمل به حداقل برسد. جهت نگاه بیمار نیز میتواند طوری تنظیم شود که قطره دورتر از ناحیه جراحی وارد چشم شود.
در همه بیماران جراحیشده، دستور جراح بر هر روش عمومی دیگری اولویت دارد. اگر درباره محل برش، بخیه یا نحوه کنار زدن پلک مطمئن نیستید، بهتر است پیش از انجام کار از جراح یا کادر درمان سؤال کنید.
اگر چشم بیمار باز نمیشود چه باید کرد؟
گاهی پس از جراحی یا استفاده از پماد چشمی، مژهها و لبه پلکها به یکدیگر میچسبند و بیمار، بهویژه هنگام صبح، نمیتواند چشم خود را باز کند. در این وضعیت نباید پلکها را بهزور از هم جدا کرد؛ زیرا ممکن است به زخم، بخیه یا بافتهای حساس چشم آسیب وارد شود.
ابتدا باید طبق دستور پزشک، چند قطره از محلول مناسب روی مژهها و لبه پلک ریخته شود تا پماد یا ترشحات نرم شوند. سپس کمی صبر کنید و از بیمار بخواهید خودش چشم را باز کند. اگر چشم همچنان باز نشد، میتوان پلکها را بسیار آهسته و بدون وارد کردن فشار از یکدیگر جدا کرد.
ترشحات نرمشده نیز باید با گاز تمیز و بهصورت گذاشتن و برداشتن پاک شوند. کشیدن گاز روی پلک یا محل جراحی مناسب نیست. اگر بیمار درد شدید دارد، چشم باز نمیشود، خونریزی دیده میشود یا احتمال آسیب و پارگی وجود دارد، ادامه کار باید متوقف شود و بیمار توسط پزشک یا جراح معاینه شود.
روش ریختن قطره برای کودکان
کودکان ممکن است از دیدن قطرهچکان بترسند، چشم خود را محکم ببندند یا اجازه ندهند پلکشان لمس شود. در این شرایط، وارد کردن فشار یا تلاش برای باز کردن اجباری چشم معمولاً همکاری کودک را کمتر میکند.
اگر کودک چشم خود را باز نمیکند، میتوان او را در وضعیت خوابیده و ایمن قرار داد و سرش را کمی به یک سمت چرخاند. سپس یک قطره را در گوشه داخلی چشم بسته، نزدیک بینی، قرار داد. وقتی کودک چشم خود را باز کند یا پلک بزند، قطره به داخل چشم وارد میشود. برای چشم دیگر نیز همین کار با تنظیم مناسب جهت سر انجام میشود.
هنگام انجام این کار، میتوان گاز یا دستمال تمیزی را کنار چشم قرار داد تا مایع اضافی روی صورت کودک جاری نشود. والدین نیز باید مراقب باشند کودک، بهخصوص پس از جراحی، چشم خود را نمالد یا پلک را نکشد.
چند قطره برای هر نوبت کافی است؟
سطح چشم ظرفیت محدودی دارد و در بیشتر موارد، یک قطره در هر نوبت کافی است. ریختن چند قطره پشت سر هم معمولاً اثر درمانی دارو را بیشتر نمیکند؛ زیرا مقدار اضافی از چشم خارج میشود یا از طریق مجرای اشکی تخلیه خواهد شد.
مصرف بیشازحد علاوه بر هدر دادن دارو، ممکن است سوزش، اشکریزش و احتمال جذب بیشتر دارو را افزایش دهد. اگر شک دارید قطره وارد چشم شده است، میتوان فقط یک بار دیگر با دقت اقدام کرد؛ اما تکرار مداوم و ریختن چندین قطره ضرورتی ندارد.
پس از چکاندن قطره بهتر است بیمار چشم را آرام ببندد. در صورت توصیه پزشک، میتوان گوشه داخلی چشم را کنار بینی حدود یک دقیقه با فشار بسیار ملایم نگه داشت تا ورود دارو به مجرای اشکی کاهش یابد. این روش برای بعضی داروها میتواند جذب عمومی و عوارض ناخواسته را کمتر کند.
چگونه از آلوده شدن قطره جلوگیری کنیم؟
پیش از مصرف باید دستها کاملاً شسته شوند. پس از باز کردن درپوش نیز نباید به نوک قطرهچکان دست زد یا آن را روی سطح آلوده قرار داد. تماس نوک بطری با مژه، پلک یا سطح چشم میتواند محتویات قطره را آلوده کند و احتمال عفونت را افزایش دهد.
پس از ریختن قطره، درپوش باید بلافاصله بسته شود. قطره چشمی یک وسیله شخصی است و نباید میان چند نفر مشترک باشد. شرایط نگهداری هر دارو نیز باید مطابق بروشور، برچسب دارو یا توصیه داروساز رعایت شود؛ زیرا همه قطرهها الزاماً شرایط نگهداری یکسانی ندارند.
اگر چند قطره یا پماد تجویز شده باشد
اگر بیمار باید از چند نوع قطره استفاده کند، بهتر است آنها را بلافاصله پشت سر هم نریزد؛ زیرا قطره دوم میتواند قطره اول را از سطح چشم خارج کند. فاصله دقیق میان داروها باید طبق دستور پزشک رعایت شود، اما در بسیاری از موارد فاصلهای حدود پنج دقیقه میان دو قطره در نظر گرفته میشود.
وقتی هم قطره و هم پماد تجویز شده است، معمولاً قطره زودتر و پماد در پایان استفاده میشود؛ زیرا پماد میتواند سطح چشم را بپوشاند و مانع جذب مناسب قطره شود. بااینحال، ترتیب نهایی مصرف باید مطابق نسخه و دستور پزشک باشد.
زمانبندی مصرف قطره چشم
مصرف منظم قطره اهمیت دارد، اما همه قطرهها به زمانبندی دقیقهای یا بیدار شدن در نیمهشب نیاز ندارند. اگر دارویی چهار بار در روز تجویز شده باشد، معمولاً میتوان آن را در زمانهای مناسب صبح، ظهر، عصر و شب استفاده کرد؛ مگر اینکه پزشک فاصله زمانی دقیقتری تعیین کرده باشد.
در بعضی عفونتها یا شرایط حاد، قطره ممکن است بهصورت ساعتی تجویز شود و حتی مصرف شبانه آن ضرورت داشته باشد. در این موارد نباید زمانبندی را خودسرانه تغییر داد. تفاوت مهمی میان عبارتهایی مانند «چهار بار در روز» و «هر شش ساعت» وجود دارد و برنامه مصرف باید دقیقاً بر اساس متن نسخه تنظیم شود.
نکات مهمی که باید به خاطر بسپارید
- پیش از ریختن قطره، دستها را بشویید و مراحل کار را برای بیمار توضیح دهید.
- نوک قطرهچکان را به چشم، پلک، مژه و پوست نزنید.
- در بیشتر موارد یک قطره برای هر نوبت کافی است.
- چشم بسته یا چسبیده را بهزور باز نکنید.
- در بیمار جراحیشده، از کشیدن یا فشار دادن محل عمل خودداری کنید.
- مایع اضافی را با روش گذاشتن و برداشتن پاک کنید و دستمال را روی پوست نکشید.
- دستور پزشک و جراح همیشه بر توصیههای عمومی اولویت دارد.
چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟
اگر پس از مصرف قطره یا در دوران بعد از عمل، بیمار با کاهش ناگهانی دید، درد شدید یا روبهافزایش، خونریزی، ترشح چرکی، تورم قابلتوجه، حساسیت شدید به نور یا باز نشدن مداوم چشم روبهرو شد، باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود. در چنین شرایطی، باز کردن اجباری چشم یا ادامه دادن اقدامات خانگی ممکن است وضعیت را بدتر کند.
جمعبندی
ریختن صحیح قطره چشم به رعایت چند اصل ساده وابسته است: شستن دستها، توضیح دادن مراحل به بیمار، جلوگیری از تماس نوک قطرهچکان با چشم، استفاده از یک قطره در هر نوبت و پرهیز از وارد کردن فشار به پلکها. در بیماران جراحیشده باید محل عمل در نظر گرفته شود و در کودکان نیز میتوان در صورت بسته بودن چشم، قطره را در گوشه داخلی پلک بسته قرار داد.
اجرای آرام و دقیق این مراحل، هم ورود مناسب دارو به چشم را آسانتر میکند و هم احتمال آلودگی، ناراحتی و آسیب به چشم را کاهش میدهد.